Zwyczaje zapustne w dużym stopniu przetrwały do dzisiejszych czasów i są kultywowane na większości obszaru Kujaw. Odbywają się one w okresie przedwiosennym, związane są z przełomem karnawałowo-wielkopostnym. Zawierają one wiele elementów, mających na celu zapewnienie urodzaju i wszelkiego dostatku oraz stanowią swego rodzaju wypędzenie nieprzychylnej człowiekowi zimy. Przejawiają się one na dwóch płaszczyznach działań – magicznej i społecznej.

Działania o charakterze magicznym to przede wszystkim barwne i głośne korowody zapustnych przebierańców – przede wszystkim maszkar zwierzęcych – które obchodziły wsie (zwykle od „tłustego czwartku” do wtorku zapustnego), zbierając datki, składając życzenia wszelkiej pomyślności i zapraszając wieczorem do karczmy na tzw. zabawę podkoziołkową, która kończyła okres karnawału. Wśród zwierząt znajdowały się te, które symbolizowały życie i wegetację – „koza”, „bocian”, „koń” i „niedźwiedź”. Całości dopełniały specyficzne zachowania postaci z korowodu – tańce, skoki, bodzenie, szczypanie itd., którym towarzyszyły głośne dzwonki mające na celu odpędzenie wszelkiego zła, a szczególnie zimę.

Drugi element obrzędu, czyli wspomniana zabawa podkoziołkowa, miała wyraźny wymiar społeczny. Musieli się na niej pojawić wszyscy młodzi, którzy zwlekali z zamążpójściem lub ożenkiem. Młode panny przez cały rok zbierały drobne monety, które następnie wrzucały do specjalnego talerza, aby wykupić sobie taniec z jednym z chłopców. Na tym talerzu, ustawionym przed kapelą, znajdowała się mała figurka tzw. naguska, czyli chłopca lub koziołka, symbolizująca męską płodność. Czasem nazywana ona była po prostu podkoziołkiem.

Bywało, iż zabawa podkoziołkowa przeradzała się w zwyczaj o nazwie „zabijanie grajka” (szczególnie popularny na Kujawach Zachodnich). Ten swoisty rytuał polegał na wywiezieniu muzykanta z zabawy podkoziołkowej na taczce poza granice wsi, gdzie na głowie rozbijano mu garnek z popiołem, a w pobliżu wypuszczano czarnego kota symbolizującego uchodzącą duszę „zabitego” grajka. Stanowiło to znak nastania popielcowej środy, która rozpoczynała wielki post.

W czasie okresu międzywojennego nazwa „podkoziołek” została zastąpiona „kozą” i w takiej formie przetrwała do dziś. Zwyczaj jest nadal kultywowany i choć podlega z biegiem lat pewnym modyfikacją, to jest przejawem autentycznego, żywego folkloru na Kujawach. Szczególnie interesujące grupy przebierańców działają obecnie we Włocławku, Szymborzu, Ciencisku i Kruszwicy.

Als Karneval (auch Fastnacht, Fasnacht, Fasching oder fünfte Jahreszeit) bezeichnet man zahlreiche Bräuche, mit denen die Zeit vor dem Aschermittwoch ausgelassen gefeiert wird. Karneval wird weltweit im Vorfrühling begangen, jedoch fast nur in katholischen Gebieten. Das Ende, der Aschermittwoch, fällt stets in die Woche nach dem siebten Sonntag vor Ostern, somit frühestens auf den 4. Februar, spätestens auf den 10. März.

Der Karneval wird sehr unterschiedlich gefeiert: Karnevalsumzüge, Masken, Musik und das Verkleiden spielt eine Rolle. Eine ganz eigenständige Vitalität entwickelte der Karneval in Lateinamerika etwa beim Karneval in Rio. Bekannt sind auch der Karneval in Venedig, in Kanada der Karneval von Québec, der Mittfasten-Karneval am Sonntag Lätare in Stavelot und anderen Orten der belgischen Ostkantone, sowie in Spanien der Karneval von Santa Cruz de Tenerife und der Karneval in Cádiz. Auch in den Südstaaten der USA gibt es eine ausgeprägte Karnevalstradition. Man verwendet etwa in New Orleans die französische Bezeichnung Mardi Gras (Fetter Dienstag, Fastnachtsdienstag). In Südafrika gibt es den Karneval in Namibia.

Czytaj całość